“ચાય ને છાય”

         કચ્છજા કલાપી એડ઼ા કવિશ્રી દુલેરાય કારાણી કારાણીબાપાજી હકડ઼ી બોરી સુઠી રચના જુકો જુને વખતમેં મેડ઼ાવેમેં જેંજી જરૂર રજુઆત થીએ નકાં મેડ઼ાવો અધુરો લેખાજે સે જાધ કરેને આ વટૅ રખાંતો,

“ચાય ને છાય”

   કચ્છજી  રણકંધી  મથે નીલી     બન્ની  ન્યાર,

   નીલા   નેસ   નવાણ  ને ઘા નીલા  ગુલ્ઝાર;

  ગોંઇયું  મઇયું  મતારીઉં  ઘી  ને  ખીર અપાર,

  પ્રો  ફૂટધે   પરભાતમેં   છાય   કરે   છમકાર;

                                             પડખેમેં રણપાર,

                            ચાય ચડઇ આય ચુલ મથે.

  ચાય ચડઇ આય ચુલ મથે ઉકરેતો કાડ઼ો,

  સુણી   ધ્રુસકો    છાયજો  સુર  થ્યોસ કારો;

  ચાય  અચી ચેં છાય કે ખણ તોજો પારો,

  આઉં હુવાં  તિત  તું ન વે ઇ  મુંજો ધારો;

                                           ટાણે મોં ટારો,

                              કર હાણેં કચ્છડ઼ે મીંજા.

છાયઃ કચ્છ મંજાનું કીં વિંઞા કચ્છડ઼ો મુંજો ઘર,

          રસઇએ  રણકંધી  મથે  મોત  પઇ  તું  મર;

          તું   જેં   જે   પડખે   ચડ઼ેં   તેંકે   રખે  તર,

          કડેક  હી   કચ્છી  હુવા   નરવીરેમેં    નર;

                                               કેસર થ્યો કાયર,

                                               પનારે તોજે પેઓ.

ચાયઃ પનારે   મુંજે   પેઆ ખલક મુલકજા  ખાન,

          ચરઇ  કઇ  મું ચીનકે જલે રખ્યો જાપાન;

           તુરકી  કે  તારે  ગિડ઼ો  હેર્યો   હિન્ધુસ્તાન,

           ચરણકમલ મુંજા ચુંમે ઇરાન અરબસ્તાન;

                                                    મુંકે જુકે જહાન;

                                        ત કેર વિચાડ઼ો કચ્છડ઼ો?

છાયઃ કચ્છ  વિચાડ઼ો અજ થ્યો જ કેં તોજો કુસંગ,

          કડેક  હી  કચ્છી  હુવા   અવની મથે  અભંગ;

          ફુલાણી  ફતીઓ  અને  અબડ઼ાણી  અડ્ભંગ,

           રોપ્યા  રણ  વીરે  જિતે  ઝારે  જેડ઼ા  જંગ;

                                                તોજો પ્યો પ્રસંગ,

                                       ત કુમામ કે તું કચ્છજા.

ચાયઃ કુમામ  ન થ્યા  કચ્છજા થઇ વ્યો સુધારો,

         તોજો હિન ધરતી મથા વટાય વ્યો વારો;

         મુંજી આણ  મીણી  મથે  મોં   તોજો કારો,

         કૈં   મુંજી     પુજા    કરી    સાંજી    સવારો;

                                                     મુંજો સિતારો,

                                        કેડ઼ો કલયુગમેં ચડ઼યો.

છાયઃ કલયુગજી તું કાલકા ફેર ન ઇનમેં જરા,

          કોપ-રકાબી કીટલી ખપ્પર તોજા ખરા;

         ભરખે  રાણું  રત  ને   મુડ઼સે  કે   કે  મડ઼ા,

         સીં   જેડ઼ા   સોસે  કરે   વિંગડ઼ા કે તું  વરા;

                                            ધુબી હલેતી ધરા,

                                           ડાકણ તિજે ડપસે.

ચાયઃ ડાકણ મ ચો  ડોકરી  ડાકણ  તોજી મા,

          ઐયેં છટારી છાય તું આંઉ  અમીરી ચા;

          કાફી   મુંજી   ભેણ   ને  કાવો  મુંજો  ભા,

          આય આફિણ અસાંજો સગો વડો બાપા;

                                                નોંય ખંઢેજો રા,

                                           વડો અસાંજે વંસમેં.  

છાયઃ વખાણ તોજે  વંસજા ભનાય મ કર  ભારી,

          સુંઞણાંતી   તોજી   સજી   પેઢી   પટબારી;

          આફિણ   કારો   નાગ ને  નાગણ  તું   કારી.

          કાવો     કોડડિયારો   કાફી    ગો…જા…રી;

                                                  સોંય ભને સારી,

                                પણ વેલો ઇ વિણઠલ સજો,

ચાયઃ વિણઠલવારી વઠી હુ ગોલી મ કર  ગાલ,

          આડી   અસાંસે   હલી   મેડ઼ીનિયે  ન  માલ;

          લખેં  મિજ  લેખે  ન કો  તેડ઼ો   તોજો તાલ,

          મરધે  પણ  મુડ઼્સાઇમેં  કુછે  વિઠી   કંગાલ;

                                               હેડ઼ા થઇવ્યા હાલ,

                                            તોંયે તરારેંતી અચે?

છાયઃ તરારેં   તું  તી   અચે   કડ઼ેલ  કજીઆરી,

          કો જાણા તું કિત હુઇયે કારે મોં  વારી;

         મુઠો ડને તું  મુલક  કે   મુડ઼્સેજી   મારી,

         કારમુખી તું  કૈ મુલક  ભનાય   ભિખારી,

                                              ભુખ ડને ભારી,

                                         કુંભારજા તું કચ્છક

ચાયઃ કુંભારજા   તું    હુંનિયે  આઉં   જગત આધાર,

          મું    ધારા  માડ઼ુ   સુંઞા  સુંઞુ   સજો   સંસાર;

          ડિસ વન વગડા વાડિયું   ખેતર ને ખરવાડ,

          ખલક   સજી  ખુંધે  કરે  પુગીઐયા રણ પાર;

                                               હલી ઘડીભર ન્યાર,

                                            હલેં પગો પગ હોટલું.

છાયઃ હલેંતિયું   ઇ   હોટલું    ક  એઠા અવાડા,

          કાયર કમ વોણાં જિતે કરીએ ડવાડા;

          જામે    જંતુ    રોગજા   ચેપી  ચોપારા.

           કુથલી  ને  કંકાસજા  અખંડ   અખાડા;

                                              નવરેં જા વાડા,

                                પથરીં વિખ પ્રથમી મથે.

ચાયઃ વિખ નથા પથરીં અરે પથરીંતા અમરત,

          જુકો  તુકો  જાણેં  ન ઇ  આય  અનેરી   ગત;

          જાહેર  પરચો  જગતમેં સચ્ચી આંઉ સગત.

          મુડ઼્ધા મુંજો નાં સુણી ઉભા થિયે અલભત;

                                             આય સલામત સત,

                                       અજ ઇતરો અવની મથે

છાયઃ વા, વા,  અવનીજી  સતી  વા  તોજો   વરતાવ,

           બઇયું મરી ખુટઇયું મિડ઼ે  તોકે  નાવ્યો  તાવ;

           સતી   ન  વેં  તું  સંખણી સચી  ગાલ  ઇ  સાવ,

           સોભે   તોજે    સતકે    સત   જોડ઼ા    સિરપાવ;

                                                       ડેણ મ ડે ડેખાવ,

                                              જમ ઘરજી તું જોગણી.

ચાયઃ આંઉ ઐયાં ઇ જોગણી મુંજી બલિહારી.

          ભલ   ભલા   ભૂપાર  સે  મુંજા  પુજારી;  

          અમીર  મુંજે   આસરે  મું  વસ  વેપારી.

          ભંગી ઢેઢ ચમાર ને ભુલે ન  ભિખારી; 

                                           ટક્ક વિઠા ટારીં.

                                      કો કો મુંજે કોપ તેં.

છાયઃ ટક્ક  ટારીંતા   કોપ  તેં   એડ઼ા   કે    ટક્કટાર,

          ઘરવારીંઉં  ઘરમેં   વિજેં  તોજે નાં    ઉછકાર;

          ચક્ક વિજી ચોટી રઇયે ગાફલ ડીસી  ગમાર,

          સુંઞણેંતા    સે    સીંધમેં   જોડ઼ા   હણે     હજાર;

                                                ફિઠ તોજો અવતાર,

                                              પાડ઼ કઢી તું થી પર્યા.

ચાયઃ પાડ-કઢી સે કિં ઐયાં ઐયાં ગુણેજી   ખાણ,

          પગલા મુંજા પ્યા તડે ભચી પેઓ સીરાણ;

           ખાધો  પણ  થોડ઼ો  ખપે  પેલો  ઇ   પરમાણ,

           હાણે   હિકડ઼ે  ઢીંગલે   માન   મંઞે  મેમાન;

                                                     મેડ઼ાવે મેં માન,

                                          ગુણ મુંજા ગણજેં નતા.

છાયઃ તોજા ગુણ તો વટ્ટ હુવેં નુગણી તું   નારી,  

           અંગ જુરે આરસ અચે  મથો થોયે   ભારી;

           ઉબાકિયેં  આંસું  અચે નરમ  થિયે   નાડ઼ી,

           સવરી સે  અવરી લગે  ખરી થિયે ખારી;

                                                   ભુંઢણ ભમરાડ઼ી,

                                              ચોકો વારે ચૈં ડિસે.

ચાયઃ ચોકો   વાર્યો ચૈં  ડિસે ત  તોકે  કરિયાં  ચટ્ટ,

           હાણે તોજો  હિન ઘડ઼ી  વેરણ લાઇયાં વટ્ટ;

           મુંજા   માર્યા કૈ મુઆ ખરજી   પ્યા કૈ  ખટ્ટ,

            કૈકેંકે   કમકાજનું     ન્યારા    કેઆ   નિપટ્ટ;

                                                   છકેલ તોજી છટ્ટ,

                                       કઢી વિઝાં કચ્છડ઼ે મિંજા.

રતી-ચોડ઼ થઇ ચાય ને અંગ ઝરે  અંગાર,

કોપ   કરે  કર કાલકા  ભનઇ રૂપ  ભેંકાર;

ઉછરી નિકરઇ  છાય પણ બરંધે પેટે બાર,

બાઇયું  બોય  બરૂકીઉં તપી થઇયું તૈયાર;

                                      તડે સુણી તકરાર,

                                       માડ઼ુ ભેરા થ્યા ડ઼ે.

માડ઼ૂડ઼ે   કે  ચાય ચેં  હાણે હિત  ન રાં,

મીણાં  ઓઠા   છાયજા આંઉ કુરેલા સાં;

મુંજે   મનજી ગાલસે ચોખી  આંકે  ચાં,

કઢો છકેલી છાયકે કાં  તાં આંઉ મરાં;

                                વિંઞીં વાયમેં પાં,

                      પાછી વરાંન પોય પણ,

ચાય હલઇ તામ નરેંજી હથમેં રઇ નાડ઼ી,

કોક    કરીંતાં    વોયમા   મુઠ્ઠાસીં   માડ઼ી;

પાંધ   નિડીમેં  પાયને   નમેઆ નર-નારી,

સિરતે ચાય ચડ઼ાય  ર્યાં માફ કર્યો માડ઼ી;

                                ભુલ થઇ વઇ ભારી,

                            છુઓં ન અજનું છાયકે.

છુઓંન અજનું  છાયકે કઢોં છાયજી  છટ્ટ,

કેં પાણું  હથમેં ખયો કેંક  ઉપાડ઼ઇ   લઠ્ઠ;

બરસે બેથડ પાયને ઘામેં રખ્યોં ન ઘટ્ટ,

મટ્ટ કડ઼કાયા છાયજો   ફડ઼ાક ડઇને  ફટ્ટ;

                              નામેં  ન રઇ નિપટ્ટ,

                           છેલો  હલેઓ છાયજો.

હીકડ઼ી હલઇ છાય તડ઼ે હલેઆ ઘી ને ખીર,

પંચામ્રત પુઠિઆ હલ્યા સેંઠા સબર સરીર;

હુભ્ભ  હલઇ ને હેત વ્યા વ્યા હિંયેજા હીર,

ચાય   અચી   ચૂસે   ગિડ઼ે   નરવીરેંજા  નીર;

                                         ખારો કેં ખમીર,

                                “કારાણી”ચેં કચ્છજો.

(કારાણી બાપાજી પુસ્તક કચ્છના કળાધરો મંજાનું)

Advertisements

2 Responses to ““ચાય ને છાય””

  1. P.K.Davda Says:

    કચ્છી કવિતાએંમેં મુજી સૌથી પ્રિય કવિતા.

  2. Chandulal Gori Says:

    please download kakkalji kurbani & jarejo jung

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s


%d bloggers like this: